Matthijs: “Hoeveel is het geworden?”
Milo: “2-3.”
Matthijs: “Ben je chagrijnig?”
Milo: “Ja.”
Matthijs: “Was het nodig?”
Milo: “Nee.”
Matthijs: “Heeft Ajax stom gespeeld?”
Milo: “Ja.”
Matthijs: “Ik ga meteen even naar Lindy. Hoe was AZ?”
Lindy: “Goed.”

Even later vraagt Matthijs om een beschrijving van het eerste doelpunt. “Eh, Jean, zou jij dat kunnen?” Natuurlijk kan Jean dat. Jean beschrijft vervolgens in keurige volzinnen de eerste goal.
De redactie heeft haar werk goed gedaan: het juiste kind selecteren. Niet iedereen is even makkelijk te interviewen. Dat geldt voor volwassenen en dat geldt voor kinderen. Wil je een kind interviewen, zoek dan eerst uit of het kind het leuk vindt om wat te vertellen en of het makkelijk met een vreemde praat. Of het zijn gedachten en gevoelens kan verwoorden. Check dat bij het kind zelf, of vraag het aan de ouders, de juf of meester of een andere volwassene. Bij een interview op papier heb je het natuurlijk wat makkelijker dan bij een tv-interview, maar van een gesprek waarin het kind alleen ‘ja’, ‘nee’ en ‘leuk’ zegt, is het moeilijk een mooi verhaal te maken. Besteed dus – nog meer dan bij volwassenen – aandacht aan de selectie van degene die je wilt. Tenminste, als je kunt kiezen.
Natuurlijk had Van Nieuwkerk zijn vragen aan Milo ook opener kunnen formuleren. In plaats van “Ben je chagrijnig” had hij kunnen vragen: “Wat vind je ervan?” En in plaats van “Heeft Ajax stom gespeeld” kon hij beter vragen: “Hoe speelde Ajax?” Milo deed het goed: hij gaf keurig antwoord op de vragen.

Meer over kinderen interviewen

Deze introductie schreef ik bij een educatieve tekst over vervoer in de negentiende eeuw. Ik koos voor de ‘presens historicum’ – de historische tegenwoordige tijd – om de lezers in het verhaal te trekken en het gevoel te geven dat ze erbij zijn/waren. Als in een film. Zoals rasvertellers in de kroeg het kunnen: “Afijn, ik loop dus door de Kalverstraat, komt er een man op me af …”

In de rest van het hoofdstuk stapte ik over op de verleden tijd. Bijvoorbeeld in het slot:
(…) Na 1880 was het afgelopen met de trekschuit. Overal in het land werden spoorwegen aangelegd. Er kwamen paardentrams en later ook stoomtrams en elektrische trams. En natuurlijk: de fiets.

Dat had ik ook in de tegenwoordige tijd kunnen schrijven:
(..) Na 1880 is het afgelopen met de trekschuit. Overal in het land worden spoorwegen aangelegd. Er komen paardentrams en later ook stoomtrams en elektrische trams. En natuurlijk: de fiets.

Dat ‘later ook’ wringt al een beetje. Maar ook om een andere reden koos ik voor de verleden tijd: ik zou vastlopen in het volgende stukje, namelijk een vergelijking met het heden:
(…) Als je nu in Amsterdam op de trein stapt, ben je in ongeveer 2,5 uur in Groningen. Met de trekschuit duurde dat wel drie dagen. Met de postkoets ging het iets sneller, maar dat was geen pretje op de hobbelige wegen.

Tijdens het schrijven had ik nogal geworsteld met de werkwoordstijden. Ik deed het ‘op gevoel’. Onlangs ontdekte ik een handige vuistregel van Tom van der Geugten van de Fontys Lerarenopleiding in Tilburg: “Gebruik de presens historicum als je de interesse van de lezer wil wekken, zoals in introductieverhalen. Gebruik de verleden werkwoordstijd als het gaat om de samenhang tussen feiten.” In dat laatste geval is het immers logisch om vanuit het perspectief van het heden (met de kennis van nu) naar het verleden te kijken.

Lees het artikel van Tom van der Geugten.

Ook bij de kinderrondleiding in de Domtoren komen olifanten tevoorschijn. De grootste luidklok, de Salvator, weegt zo veel als twee volwassen olifanten, vertelt Willem de Torenwachter. En je kunt er gewoon onder gaan staan. Hoeveel olifanten je moet stapelen voor één Domtoren, krijgen we niet te horen. Ik schat zo’n olifant of veertig, afhankelijk van de manier van stapelen.

Aanraders:

Kidsgids Een pakhuis vol zeeverhalen
Om thuis nog eens te lezen wat je in het museum allemaal gezien, gehoord en beleefd hebt.
Geschreven door Fiona Rempt
Uitgave van het Scheepvaartmuseum

Kinderrondleiding Domtoren door Willem de Torenwachter
www.domtoren.nl

Kikker ziet een vogel op de grond liggen en roept zijn vrienden erbij.
‘Kijk,’ zei hij, ‘kapot. Hij doet het niet meer.’
Varkentje denkt dat de vogel slaapt en Eend denkt dat hij ziek is.
Haas geeft ten slotte uitsluitsel.
‘Die is dood.’
‘Dood,’ zei Kikker, ‘wat is dat?’
Haas wees naar de blauwe hemel.
‘Iedereen gaat dood,’ zei hij.
‘Wij ook?’ vroeg Kikker verbaasd.
Dat wist Haas niet zeker.
‘Als we oud zijn misschien,’ zei hij.
En vervolgens gaan ze de vogel begraven.

Iedereen gaat dood, zo veel is duidelijk, maar wat ‘dood’ precies is, laat de schrijver in het midden. Dat Haas niet zeker weet of hij, Kikker, Varkentje en Eend ook doodgaan, is grappig. En de waarheid. Hun dood ligt immers in handen van hun schepper Max Velthuijs. Nu die dood is, hebben Kikker en zijn vriendjes het eeuwige leven.

Het boekje sloeg aan bij het jongetje van drie. Eindeloos vaak wilde hij het verhaal horen. Ik heb hem nog nooit horen vragen wat ‘dood’ nu eigenlijk is.

——————————————
Kikker en het vogeltje (1991)
Tekst en illustraties: Max Velthuijs
Uitgeverij Leopold, Amsterdam

Het boek is er nog niet, maar ik besloot alvast te gaan bloggen over schrijven voor kinderen. Om precies te zijn: over mijn speurtocht naar sprekende teksten voor kinderen. Wat vind ik nou een goede educatieve tekst? En hoe schrijf je een spannende museumtekst? Hoe leg je ingewikkelde dingen uit aan leerlingen op de basisschool? Hoe krijg je kinderen in beweging? Hoe pakken andere tekstschrijvers het aan? Wat is het beste non-fictieboek? En wat is de rol van illustraties? Genoeg onderwerpen om jarenlang over te bloggen, lijkt me.

De titel Giraffen stapelen bewaar ik voor mijn boek dat er misschien nog wel eens gaat komen. Mijn blog heb ik intussen Olifanten stapelen genoemd. Omdat olifanten zich wat makkelijker laten stapelen dan giraffen. Pas later las ik de tekst van Margriet van der Heijden over olifanten stapelen om een sauropode te fabriceren.

Hij stond stil bij mijn boot en zocht met zijn snavel de houten omloop af of er wat te happen viel. Ik legde een paar stukken oud brood neer en in een mum van tijd had hij die weggewerkt. Vanaf dat moment kwam hij meerdere keren per dag langs. Hij had een goede neus, want als ik aan het koken was, kwam hij ook even aanwaggelen. “Nu effe niet, Jan Kees”, zei ik dan. Ik had hem de eerste de beste naam gegeven die in me opkwam.

Jan Kees werd wel een beetje opdringerig. Als ik vond dat hij genoeg boterhammen had gegeten, bleef hij nog een tijdje met zijn snavel op de omloop zoeken. “Nu moet je zelf maar even voor je eten zorgen”, riep ik dan. En dan begon hij te knorren en te blazen. Maar het werd nog erger. Toen hij weer eens te weinig brood kreeg naar zijn zin, sloeg hij zijn grote vleugels uit en klapwiekte hij mijn balkon op. Daar stond-ie, voor mijn glazen balkondeur. Tjonge, die Jan Kees mocht er wezen, ik zou niet graag ruzie met hem krijgen. Hij tikte met zijn harde snavel tegen het glas, maar het leek me niet zo verstandig om de deur open te doen. Want wat moest ik als hij eenmaal binnen was? Nee, die deur bleef mooi dicht. Brood naar buiten gooien, durfde ik ook niet, hij zou vast zijn dikke nek tussen de deur zetten. “Sorry Jan Kees, nu ga je toch iets te ver”, zei ik.

Ik moet zeggen dat ik wel bewondering had voor zijn vasthoudendheid. Bijna een uur bleef hij daar staan. Toen draaide hij zich om en stapte hij weer van boord, het ijs op. Zonder om te kijken, liep hij weg. Maar hij had wel iets achtergelaten op mijn balkon: een grote kledder zwanenschijt.
Bedankt, Jan Kees!

I

Dieren als meeteenheid doen het ook altijd goed bij kinderen. In Dr. Zeepaard gaat uit vissen legt Margriet van der Heijden uit hoe groot de sauropode was, de grootste dino ooit. Ze doet dat in de vorm van een receptje:

“Stapel drie olifanten op elkaar. Plak aan de voorkant een nek zo lang als vier giraffenhalzen. Zet er een kop zo groot als een ijskast bovenop en klaar is de sauropode.”

Olifanten, giraffen en een ijskast. Zie je het voor je? Dit kietelt de hersenen en prikkelt de fantasie. Olifanten stapelen is geinig, giraffenhalzen plakken is nog grappiger. En die ijskast? Die ijskast brengt de sauropode tot leven. Ik vergeet deze dino met z’n enorme kop in elk geval nooit meer.